Fréttir

Ný skýrsla Vörðu sýnir ójafna skiptingu heimilisstarfa meðal karla og kvenna

Varða – Rannsóknastofnun vinnumarkaðarins gaf út í vikunni skýrslu um niðurstöður rannsóknar meðal launafólks í aðildarfélögum ASÍ og BSRB um skiptingu heimilisstarfa meðal sambúðarfólks.

Skýrsla vörðu um aðra og þriðju vaktina meðal launafólks í ASÍ og BSRB

Konur sinna heimilisstörfum og ábyrgð heimilisins langt umfram karla. Verkskipting hjá konum og körlum í sambúð er mjög hefðbundin þar sem konur sjá í mun meira mæli um verkefni sem eru dagleg eða unnin oft í viku og innandyra en karlar sjá frekar um störf sem eru unnin utandyra og oftar tilfallandi. Samkvæmt niðurstöðunum sinnir meirihluti kvenna alltaf eða yfirleitt þvotti og þrifum á heimilinu. Karlar sinna hins vegar mun frekar viðhaldi, bílum og reiðhjólum. 

Jafnari ábyrgð á fjármálum og matseld 

Ögn jafnari verkaskipting kemur fram í verkefnum sem snúa að matseld og fjármálum heimilisins. Þó hallar á konur þegar kemur að matargerð en nærri helmingur kvenna sér alltaf eða yfirleitt um það sem snýr að innkaupum, eldamennsku og frágangi eftir mat. Hins vegar er hærra hlutfall karla en kvenna sem sinnir alltaf eða yfirleitt fjármálum heimilisins eða ríflega fjórir af hverjum tíu.  

Konur og karlar meta framlag sitt til heimilisstarfa með ólíkum hætti 

Þegar kemur að verkefnum sem karlar segjast sinna í meira mæli en konur, svo sem viðhaldi og umhirðu bíla, er talsvert samræmi milli svara kynjanna um verkskiptingu á heimilinu. Karlar telja sig þar bera meginábyrgð og stór hluti kvenna segir að maki þeirra sjái um þau verkefni. Þegar hins vegar kemur að verkefnum sem konur segjast sinna í meira mæli, eins og þrifum og þvotti, er samræmið minna. Þar telur stór hluti karla að verkefnunum sé jafnt skipt sem rímar ekki við svör kvennanna. Þetta bendir til þess að talsverður munur sé á því hvernig karlar og konur meta eigið framlag til heimilisstarfa.  

Konur bera ábyrgð á fleiri þáttum sem falla undir þriðju vaktina 

Konur bera langt umfram karla ábyrgð á skipulagi og utanumhaldi heimilisins en umtalsvert hærra hlutfall kvenna en karla ber alltaf eða yfirleitt ábyrgð á sex af átta þáttum sem spurt var um í könnuninni og heyra undir svokallaða þriðju vakt. Þriðja vaktin er hugtak notað til að lýsa þeirri hugrænu vinnu sem felst í að muna eftir og skipuleggja hina ýmsu þætti er varða heimilislíf.   

Varða – Rannsóknastofnun vinnumarkaðarins leggur árlega fyrir könnun meðal launafólks í aðildarfélögum ASÍ og BSRB. Í könnun Vörðu var spurt um skiptingu heimilisstarfa meðal sambúðarfólks. Rannsóknin náði til félaga í aðildarfélögum Alþýðusambands Íslands (ASÍ) og BSRB – heildarsamtaka stéttafélaga starfsmanna í almannaþjónustu. Þetta er fimmta árið í röð sem könnun á lífsskilyrðum launafólks er gerð og hefur fjöldi svara aldrei verið meiri en nú þar sem tæplega 25.000 svör bárust. 10.254 svarendur voru í sambúð og eru til grundvallar í rannsókninni. 

Hægt er að nálgast skýrsluna í heild sinni á vef ASÍ

Í góðu lagi – Gufuhlíð bætist í hóp vottaðra vinnustaða

Á miðvikudaginn síðastliðinn tóku eigendur og forsvarsmenn Garðyrkjustöðvarinnar Gufuhlíðar við vottunarstaðfestingu á verkefninu „Í góðu lagi“ sem er nýlegt vottunarkerfi sem sýnir að vinnustaðir fari eftir leikreglum vinnumarkaðarins.

Gufuhlíð í Reykholti er rekin af hjónunum Helga Jakobssyni og Hildi Ósk Sigurðardóttur. Ræktunin í Gufuhlíð er vistvæn og til að mynda eru gúrkurnar ræktaðar í steinull og lífrænum vörnum beitt á plönturnar. Árleg framleiðsla nemur um 1.000 tonnum.

Í júlí sl. undirrituðu Sölufélag garðyrkjumanna, Báran stéttarfélag og Framsýn samstarfssamning um vottunarmerkið Í góðu lagi. Merkið sýnir að fyrirtæki fari eftir kjarasamningum og almennum leikreglum vinnumarkaðarins og byggir á trausti, gagnsæi og sanngirni.

Vottunarferlið felur í sér heimsókn á vinnustað og yfirferð á gögnum sem varpa ljósi á starfsaðstæður, ráðningarsamninga, launagreiðslur og réttindi starfsfólks. Verkefnið miðar að því að gera sýnilegt  á milli aðila hvaða vinnustaðir fylgja settum leikreglum og styðja þannig við ábyrga atvinnurekendur.

Gufuhlíð er fjórði vinnustaðurinn sem fær vottun samkvæmt kerfinu, á eftir Ártanga í Grímsnesi, Friðheimum í Reykholti og Hveravöllum í Reykjahverfi. Samkomulagið var undirritað af Halldóru S. Sveinsdóttur, formanni Bárunnar, Hildi Ósk Sigurðardóttur fyrir hönd Gufuhlíðar. Kristín Linda Sveinsdóttir markaðsstjóri var viðstödd móttöku vottunarinnar fyrir hönd Sölufélags garðyrkjubænda.

Úthlutun styrkja og opnunartími um jól og áramót

Kæru félagsmenn, hér eru allar upplýsingar sem þið þurfið að vita í desember

Opnunartími um jól og áramót

• 23. desember: Opið
• 24.-26. desember: Lokað
• 29.-30. desember: Opið
• 31. desember: Lokað
• 2. janúar: Lokað

Úthlutunardagsetningar

• Heilsu og forvarnarstyrkir:
  • 5. desember, 19. desember, 16. janúar
• Sjúkradagpeningar:
  • 22. desember og umsóknarfrestur er til og með 17. desember
• Menntastyrkir:
  • 15. desember

Að þessu loknu eru allir styrkir og sjúkradagpeningar greiddir samkvæmt venju

ASÍ varar við skerðingu á eftirlitsgetu verkalýðshreyfingarinnar

Alþýðusamband Íslands hefur skilað umsögn um drög að frumvarpi dómsmálaráðherra um breytingar á lögum um útlendinga og atvinnuréttindi útlendinga, sem meðal annars fjalla um útgáfu dvalar- og atvinnuleyfa.

Sambandið gerir alvarlegar athugasemdir við fyrirætlanir um að stjórnvöldum verði ekki lengur skylt að leita umsagnar viðkomandi stéttarfélags við útgáfu tímabundinna atvinnuleyfa.

Í núgildandi kerfi fær verkalýðshreyfingin upplýsingar um þau atvinnuleyfi sem gefin eru út og geta þannig haft virkt eftirlit með kjörum þeirra sem hingað koma til starfa frá löndum utan EES, ekki síst með heimsóknum á vinnustaði.

Reynsla verkalýðshreyfingarinnar er að 3. ríkis borgarar á vinnumarkaði og sérstaklega þeir sem eru berskjaldaðir gagnvart misneytingu vegna bágrar efnahagslegrar stöðu eru ólíklegri en annað launafólk til að leita til stéttarfélaganna að fyrra bragði og því mikilvægt að verkalýðshreyfingin geti átt frumkvæði að eftirliti með þeirra kjörum.

Í frumvarpsdrögunum er hins vegar gert ráð fyrir að stéttarfélög fái einungis aðgang að tölulegum upplýsingum um fjölda útgefinna leyfa og ríkisfang umsækjenda en ekki persónugreinanleg gögn nema í undantekningartilvikum. Að mati ASÍ myndi það draga verulega úr getu verkalýðshreyfingarinnar til að sinna árangursríku eftirliti á vinnumarkaði. 

ASÍ krefst þess að ef umsagnarréttur stéttarfélaganna verður felldur á brott verði tryggt að verkalýðshreyfingin fái áfram upplýsingar um nöfn, kennitölur, atvinnurekendur og starfsstöðvar þeirra sem koma hingað til starfa frá ríkjum utan EES.

Rafrænt fréttabréf

Kæru félagsmenn, við höfum sent frá okkur nýtt rafrænt fréttabréf í tölvupósti til allra sem eru með skráð netfang.

Meðal efnis er:

• Kvennaverkfall 24. október 2025
• Umsóknir og úthlutun orlofshúsa/íbúða 2025-2026.
• Desemberuppbót 2025
• Kjarasamningsbundnar launahækkanir í apríl
• Vertu röddin okkar – Vertu trúnaðarmaður

Skrifstofa Bárunnar, stéttarfélags verður lokuð 24. október

Skrifstofa Bárunnar, stéttarfélags verður lokuð 24. október vegna Kvennaverkfalls.

Hvetjum konur og kvár til þess að taka þátt.

Er lægsta verðið alltaf hag­stæðast?

Á árinu 2025 er áætlað að ríkissjóður einn og sér verji um 240 milljörðum króna í kaup á vöru og þjónustu. Sveitarfélög landsins verja jafnframt háum fjárhæðum ár hvert. Hér er því um að ræða stórar fjárhæðir úr vösum skattgreiðenda, en samt er sjaldan rætt um þær afleiðingar sem val opinberra aðila á fyrirtækjum og þjónustuveitendum hefur fyrir fólkið sem vinnur störfin, eða hvernig þörf og mat á útvistun er ákvörðuð.

Stefnulaus sparnaður

Á undanförnum árum hefur útvistun í opinberri þjónustu aukist jafnt og þétt, yfirleitt í nafni sparnaðar og án skýrrar stefnu. Þau störf sem helst hafa verið flutt frá hinu opinbera eru yfirleitt lægst launuðu störfin, sem þó eru ómissandi við rekstur samfélagsins. Þetta eru störfin sem halda sjúkrahúsum, skólum, skrifstofum og þjónustukjörnum hreinum og öruggum. Störfin eru innt af hendi af fólki sem sjaldan fær athygli, fólki sem sinnir mikilvægu starfi oft á lágum launum og við erfiðar aðstæður.

Samhliða þessari þróun hefur borið á fréttum af uppsögnum, versnandi vinnuaðstæðum og lækkun launakjara. Þegar þjónustan færist á milli aðila, t.d. frá opinberum aðila til verktaka er hætta á að starfsfólks missi áunninn rétt, starfsöryggi og taki jafnvel á sig launalækkun. Þeir sem hafa starfað lengi á sömu stofnun og byggt upp reynslu og fagmennsku hverfa á brott og með þeim tapast þekking sem þjónustan byggist á.

Dræm viðbrögð við kjörum ræstingarfólks

Nýlega skapaðist mikil umræða um kjör ræstingarfólks hér á landi sem verkalýðshreyfingin, með ASÍ, SGS og Eflingu í fararbroddi, beindi sjónum að, m.a. með fyrirspurnum til ríkis og sveitarfélaga um hvernig staðið væri að kaupum á þjónustu sem að stórum hluta er útvistað til verktaka. Viðbrögð opinberra aðila voru dræm og ekki í samræmi við þann vilja til umbóta sem kom fram meðal almennings.

Íslensk lög, líkt og hin evrópsku, gera skylt að velja hagkvæmasta tilboðið með hliðsjón af gæðum, aðbúnaði og réttindum starfsfólks og tryggja jafnframt jafnræði og gagnsæi. Í framkvæmd hefur hins vegar oftar en ekki verið gengið að því sem gefnu að velja lægsta boðið, án þess að kanna til hlítar hvort það standist lög og reglur.

Samkvæmt nýrri úttekt Evrópuþingsins eru 95% opinberra innkaupa í Evrópu ákvörðuð út frá lægsta boði. Þetta vekur furðu enda voru árið 2016 gerðar sérstakar breytingar á löggjöfinni til að færast frá þessu formi. Við útboðsferli eru notaðar svokallaðar viðmiðunarfjárhæðir sem eiga að tryggja mælanleika í reglum um útboðsskyldu og hvenær þær skulu fara fram innan landsteina og utan, en í reynd virðast þær oftar en ekki ráða úrslitum um hvort tilboð teljist óeðlilega lágt, þótt lögin geri ráð fyrir mati á gæðum og kostnaði hvers tilboðs. Lögin skylda opinbera aðila til mats og rannsóknar og að hafna tilboðum sem standast ekki m.a. ákvæði kjarasamninga, vinnuvernd og félagsleg réttindi. Viðmiðunarfjárhæðir hafa þarna ekkert eiginlegt hlutverk.

Krafa um skýra stefnu og viðmið

Verkalýðshreyfingin hefur ítrekað bent á dæmi, einkum á sviði ræstingarþjónustu, þar sem rökstuddur grunur hefur verið um óeðlilega lág tilboð, launasvik eða önnur frávik, en engu að síður hafa samningar verið undirritaðir. Hreyfingin hefur kallað eftir skýrari stefnu og málefnalegum viðmiðum við mat á slíkum tilboðum, meðal annars til að þröskuldur fyrir mat á óeðlilega lágu tilboði verði ekki stilltur svo lágur að reglurnar verði að engu. Þrátt fyrir þetta ákall hefur lítið sem ekkert breyst.

Opinber innkaup eru vannýtt verkfæri

Á sama tíma hafa ríki og sveitarfélög lagt áherslu á aðhald í fjármálum og leitað leiða til sparnaðar, án þess að nýta tækifærið til að beita opinberum innkaupum sem verkfæri til að tryggja bæði betri kjör og mannlegri aðstæður starfsfólks og jafnframt heilbrigða samkeppni á vinnumarkaði. Skemmri tíma sparnaður getur svo auðveldlega orðinn lengri tíma kostnaður ef molnar undan heilbrigðum vinnumarkaði. Undirrituð skorar á ríki og sveitarfélög að gera betur og sýna gott fordæmi með því að auka vægi félagslegra þátta og sjálfbærni á vinnumarkaði við mat á viðsemjendum.

Lægsta verðið er alls ekki hagstæðast ef heilbrigðum vinnumarkaði er ógnað.

Karen Ósk Nielsen Björnsdóttir

Höfundur er lögfræðingur á skrifstofu Alþýðusambands Íslands.

Greinin birtist fyrst á Vísi, 8. október 2025.

Kvennaverkfall 24. október 2025

Tökum höndum saman í tilefni af kvennaverkfalli 2025 og mætum á útifund á Arnarhóli.

Úthlutun orlofshúsa fyrir Jól og áramót

Nú styttist í umsóknarfrest vegna úthlutunar á orlofshúsum um jól og áramót 2025/2026. Sótt er um á Félagavef Bárunnar

Mikilvægar dagsetningar og upplýsingar sem þarf að hafa í huga.

Umsóknarfrestur:

Umsóknarfrestur er frá 8. október 2025 kl. 10:00 til 20. október 2025 kl. 10:00. Athugið að umsóknir sem berast eftir þann tíma verða ekki teknar gildar.

Leigutímabil:

Boðið er upp á tvö leigutímabil yfir hátíðirnar:

• Jólin: 22. desember 2025 – 29. desember 2025 (mánudagur til mánudags)
• Áramótin: 29. desember 2025 – 5. janúar 2026 (mánudagur til mánudags)

Úthlutun og tilkynning:

Niðurstöður úthlutunar verða tilkynntar 22. október 2025.

Við minnum á að það er gríðarlega mikilvægt að fara vel yfir og skrá rétt netfang í umsókninni. Allar tilkynningar um úthlutun og önnur mikilvæg samskipti verða send á það netfang sem gefið er upp. Ef netfangið er rangt gætu tilkynningar ekki skilað sér.

Sérstök athygli:

Íbúðirnar í Sóltúni 28 og Borgartúni 24a í Reykjavík verða í sveigjanlegri leigu. Það þýðir að þær eru ekki hluti af hefðbundinni úthlutun í þessum potti. Nánari upplýsingar um þær leigueiningar er hægt að finna hér.

Vinnustaðaeftirlit virkar

Vinnustaðaeftirlit ASÍ ásamt lögreglu, Skattinum og Vinnueftirliti ríkisins stóðu í sumar að sameiginlegu eftirlitsátaki í ferðaþjónustu á Suður- og Suðvesturlandi. Stofnanir og stéttarfélög lögðu saman krafta sína í þeim tilgangi að tryggja að farið væri eftir lögum og reglum sem gilda um rekstur, farþegaflutninga og leiðsögn í ferðaþjónustu. 

Eftirlitsaðilar könnuðu meðal annars ökurita, rekstrarleyfi, skattgreiðslur, hvíldartíma, sem og kjör hópbifreiðastjóra og leiðsögumanna í greininni. 

Í eftirliti sem þessu er fræðsla og leiðbeining alltaf veigamikill þáttur og almennt tóku launafólk og verktakar eftirlitinu vel. Margir lýstu ánægju yfir að aðhald væri haft með greininni. 

Samstarf stofnananna og verkalýðshreyfingar var vel heppnað og sýndi að það er verulegur ávinningur af því að sinna sameiginlega eftirliti. Með því móti náðist betri yfirsýn og eftirlit varð skilvirkara.

Átakið í sumar var aðeins fyrsta skrefið. Stefnt er að því að endurtaka leikinn næsta vor og sumar, með það að markmiði að standa vörð um réttindi launafólks, auka öryggi á vegum úti og tryggja rétta og sanngjarna starfshætti í greininni.

Frétt tekin af heimasíðu ASÍ